Τα μεγάλα Οθωμανικά Λουτρά του Φρουρίου Χίου άνοιξαν και σε περιμένουν να τα εξερευνήσεις…

Ένα από τα πιο ευχάριστα γεγονότα του φετινού καλοκαιριού, αποτελεί η ολοκλήρωση του έργου ανάπλασης και αναστύλωσης των μεγαλυτέρων Οθωμανικών Λουτρών (Χαμάμ) του Κάστρου της Χίου και το άνοιγμα τους στο κοινό με μία έκθεση φωτογραφίας από την 3η Ε.Β.Α. Ποια είναι όμως η ιστορία τους; Διαβάστε πιο κάτω λίγα λόγια για το παρελθόν των Χαμάμ και θαυμάστε το εσωτερικό τους όπως είναι σήμερα. Σίγουρα θα σας πείσει να τα επισκεφθείτε, μιας και η έκθεση θα κλείσει τις πύλες της στις 14 Αυγούστου 2012:

Στο εσωτερικό του Κάστρου της Χίου, οι διάφοροι ανά τους αιώνες κυρίαρχοι του νησιού άφηναν συνήθως πίσω τους δείγματα της αρχιτεκτονικής τους και κατά συνέπεια της πολιτιστικής τους παράδοσης. Έτσι, η ύπαρξη λουτρών στην πολιτεία του Κάστρου της Χίου, ήταν ένα φυσικό επακόλουθο της κατάκτησης του Κάστρου από τους Οθωμανούς. Μαρτυρίες, όμως, για την ύπαρξη λουτρών, κατά την Βυζαντινή τεχνοτροπία, μαρτυρούνται σε γραπτές πηγές και συγκεκριμένα στο Χρυσόβουλο του 1259 μ. Χ και τη συνθήκη του Νυμφαίου το 1261 μ.Χ. Συγκεκριμένα, ο τότε αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος παραχώρησε το δικαίωμα στους Γενουάτες να ιδρύσουν εμπορική αποικία στη Χίο, κάνοντας λόγο για την ύπαρξη στο Κάστρο της ‘λαμπρού ανακτόρου με εκκλησίες, λουτρά, αγορά, κήπους και κατοικίες των εμπόρων’.

Παρόλα αυτά, η επόμενη μαρτυρία για την ύπαρξη λουτρών στο Κάστρο της Χίου ανάγεται στις αρχές του 18ου αιώνα. Όπως μαθαίνουμε από σχετική επιγραφή, μετά την Ενετική κατάληψη της Χίου το 1694-95 μ.Χ και την ανακατάληψη της από τους Οθωμανούς, ο τότε Χατζή Ιμπραήμ Πασά προχώρησε σε επισκευές κατά το πρότυπο του κάστρου της Λήμνου. Ως αποτέλεσμα αυτών των επισκευών, το εσωτερικό του Κάστρου απόκτησε τουρκική όψη με τη δημιουργία τζαμιών, λουτρών κτλ. Έτσι, μέχρι τις μέρες μας έφτασαν να σώζονται δύο λουτρά-χαμάμ, το μεγάλο Χαμάμ στη βόρεια πλευρά του Κάστρου και ένα μικρότερο Χαμάμ, το οποίο σήμερα είναι ιδιωτικό και εγκατελειμένο.

Tο μεγαλύτερο λουτρό-χαμάμ έφτασε στις μέρες μας σε όχι πολύ καλή κατάσταση. Ο σεισμός του 1881 μ.Χ προκάλεσε μεγάλη ζημιά και σε αυτό, όπως και σε πολλά άλλα κτίσματα στο Κάστρο. Η ιστορικός Αιμιλία Σάρου περιγράφοντας το Κάστρο στις αρχές του 20ου αιώνα, αναφέρεται σε ένα ‘ακαλαίσθητο συνοικισμό με λουτρά εγκαταλελειμένα’. Το 1922 μ.Χ προσφυγικές οικογένειες της Μικρασιατικής καταστροφής χρησιμοποίησαν τα Λουτρά για διάφορες εργασίες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 τα λουτρά ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση. Η μαρτυρία ενός φίλου μου αναφέρει ότι όντας μικρός εκείνα τα χρόνια, θυμάται πως ένα από τους περιπάτους που έκανε με τη μητέρα του στα τείχη, σκαρφάλωσε σε έναν από τους θόλους των λουτρών και μέσα είδε ότι στεγάζονταν κατσίκες.

Η είσοδος στα Λουτρά γινόταν από την αριστερή πλευρά, όπου είναι και η αίθουσα υποδοχής και τα ‘αποδυτήρια’. Στη συνέχεια ο επισκέπτης των λουτρών περνούσε στη μεγάλη αίθουσα με τον κεντρικό θόλο, όπου ήταν στολισμένη με γείσα και άλλα διακοσμητικά στοιχεία που της απέδιδαν την απαιτούμενη αίγλη της εποχής. Στο θόλο υπήρχαν ειδικές τρύπες με γυαλί, στο οποίο εισχωρούσε το φως, κάτι το οποίο ζωντάνεψαν και σήμερα οι εργασίες αναστύλωσης. Στα λουτρά υπήρχε και τρίτο δωμάτιο, όπου ήταν οι πηγές. Επιπλέον, αναφορές από τις αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως 798 μονόχρωμα και διακοσμημένα πλακίδια τα οποία έφεραν ναι μεν φθορές, αλλά συντηρήθηκαν και αυτά και θα τοποθετηθούν στο εσωτερικό τους με το πέρας των εργασιών, όπως ανακοινώθηκε στην Ημερίδα της Πανελλήνιας Ένωσης Συντηρητών Αρχαιοτήτων που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

Το 2007 ήταν η χρονιά που ξεκίνησε η αποκατάσταση τους. Πέντε χρόνια μετά, τα Χαμάμ παραδίδονται στο κοινό με μία έκθεση φωτογραφίας από την 3η Ε.Β.Α (η έκθεση θα είναι ανοικτή μέχρι τις 14 Αυγούστου 2012)! Εμείς απλά ευχόμαστε αυτή να είναι η αρχή, μία καλή αρχή για να αλλάξει επιτέλους όψη αυτός ο Χαμένος Παράδεισος, το Κάστρο της Χίου και ο ζωντανός οικισμός του.

Written by Ε.Ο.Δ Το Κάστρο της Χίου ένας Χαμένος Παράδεισος

Leave a Reply